Elisabeth Kübler-Ross – Omgaan met Verlies

In 2006, tijdens mijn opleiding verpleegkunde, maakte ik voor het eerst kennis met de theorie van Elisabeth Kübler-Ross. Zij omschrijft vijf eenvoudig te herkennen fasen die mensen doorlopen bij de verwerking met verlies, namelijk:

  1. Ontkenning

Ontkenning is een bewuste of onbewuste weigering om de realiteit van het verlies onder ogen te zien. Deze fase kan het beste gezien worden als een vorm van natuurlijke zelfbescherming. Door het verlies te ontkennen bepaal je zelf in welk tempo je het verdriet toe laat, want we laten nooit meer toe dan we aankunnen.

  1. Marchanderen (ofwel onderhandelen)

Fase twee staat geheel in het teken van onderhandelen. Je beloof het ene te doen als er wat anders tegenover staat. Belangrijkste drijfveer van deze fase is de hoop (op herstel): ‘ik beloof een beter persoon te worden als …’.

  1. Woede

Als de realiteit, de waarheid, is doorgedrongen ontstaat er vaak woede. Men wordt heel boos waardoor diegene die aan het rouwen is moeilijk te bereiken is. Woede is een belangrijk onderdeel van rouwen want onder woede ligt meestal pijn, hierbij valt te denken aan ‘waarom mij?’.

  1. Verdriet/depressie

Als de waarheid zich nog meer doordringt komen gevoelens van verdriet, pijn, angst, spijt en onzekerheid naar boven. Eerdere ervaringen met rouw zijn tekenend in deze fase. Het gevoel van verlies lijkt zo veel te worden dat men bijna op wilt geven waardoor communicatie moeilijk is. Vaak heeft verdriet ook een groot (onderdrukte) woede in zich, woede is vaak de oorzaak van een depressie.

  1. Aanvaarding

Als men voldoende tijd, op eigen tempo, en vaak ook hulp heeft gehad om alle genoemde fasen te doorlopen kan de rouwende beginnen met het accepteren van het nieuwe leven. Daarom wordt deze fase ook wel  ‘berusting’ genoemd. Het loslaten is begonnen maar dit betekent niet dat er vergeten wordt. In deze fase krijgt het verlies een plaats waardoor men weer verder kan gaan met het leven.

Hoewel de focus van Elisabeth Kübler-Ross op stervensbegeleiding lag, zijn de vijf fasen herkenbaar in elke emotionele reactie op persoonlijke trauma en verandering. Het feit dat haar theorie breed in te zetten is heeft veel indruk op me gemaakt. Want deze theorie is toepasbaar op elk verdriet element in het leven.

Eerder is beschreven dat iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier, want rouwen is niet een lineair proces. Dit houdt in dat de verwerking niet fase-per-fase afgerond worden. Sommige mensen slaan fasen over. Terwijl andere mensen langer blijven hangen in een bepaalde fase. Ook is het belangrijk om te onthouden wat mensen als eerdere verlies- en rouwervaringen hebben. Want deze ervaringen maken hoe men vandaag de dag met rouw omgaat. Daarom is het belangrijk dat iedereen die rouwt persoonlijke aandacht krijgt waarbij ze een veilige plek hebben om hun gevoelens te kunnen uiten. Het bewust doorlopen van de vijf fasen van Elisabeth Kübler-Ross helpt om te (h)erkennen wat er gebeurd. Tenslotte creëren de fasen van Kübler-Ross een vorm van geduld waarbij er ruimte wordt gecreëerd om verdriet te hebben.